Boya badana yaptırmak isteyen biri “postmodernizm nedir” diye arama yapmaz. Ama bu sayfayı açtıysanız, büyük ihtimalle bir tasarım sohbetinde bu kelimeyle karşılaştınız ya da bir mimar veya dekoratör “postmodern bir yaklaşım deneyelim” dedi ve siz de ne anlatıldığını tam çözemedik diye buraya düştünüz. Bu yazı o boşluğu kapatmak için.
Postmodernizm, 20. Yüzyılın ortasında modernizme karşı gelişen bir düşünce ve estetik akımı. Ama bunu soyut bırakmak istemiyorum. Modernizm diyoruz, ne demek? Sade çizgiler. Gereksizin atılması. “Form işlevi takip eder” cümlesi. Her şeyin bir mantığa dayanması gerektiği fikri. Postmodernizm ise tam oraya itiraz ediyor: “Neden her şeyin mantıklı olması gereksin?”
Modernizmin koyduğu kurallara isyan
1950’lerin sonunda, özellikle mimarlık ve tasarım dünyasında bir şeyler kırıldı. Bauhaus geleneğinin getirdiği o steril, işlevsel, süssüz estetik sorgulanmaya başladı. Postmodern tasarımcılar şunu söyledi: Bir bina hem işlevsel hem de eğlenceli olabilir. Bir oda hem sade hem de sürpriz dolu olabilir. Renk, desen, tarihsel referans, ironik bir detay. Bunların hepsi birlikte var olabilir.
Bu tam olarak “her şey gidebilir” anlamına gelmiyor, ama neredeyse. Postmodernizmin en kışkırtıcı iddiası bu zaten.
Mekân tasarımında ne anlama geliyor?
Doğrusunu söylemek gerekirse şudur: Postmodernizm bir “stil” değil, bir tutum. Dolayısıyla “postmodern bir oda nasıl görünür?” sorusuna tek bir cevap yok. Ama bazı karakteristik özellikler var.
Eklektizm. Farklı dönemlerin, farklı kültürlerin unsurlarını aynı mekânda bir arada kullanmak. 1920’lere ait bir aydınlatma armatürü, sanayi estetiğinden gelen ham beton bir duvar, üzerine konan parlak pembe bir aksesuar. Bunlar “çakışmaması gereken” şeyler, ama postmodern tasarımda kasıtlı bir gerilim yaratmak için bir araya getiriliyor.
İroni ve oyun. Bir mimari detayın ya da renk seçiminin ciddi bir işlevi değil, bir espri ya da gönderme taşıması. Mesela tamamen işlevsel bir duvarı, sanki tarihi bir saraydan kopyalanmış gibi görünen dekoratif bir boya tekniğiyle kaplamak. Dekorasyon değişikliğinde bu tür yaklaşımlar son yıllarda Ankara’da da istenmeye başlandı. Özellikle Çankaya’daki daha yeni projelerde bunu görüyorum.
Tarihsel referanslar, ama ciddi olmadan. Klasik sütun formunu bir kitaplık ayağı olarak kullanmak. Barok kıvrımları çağrıştıran bir çerçeveyi minimalist bir mekâna yerleştirmek. Bunlar modernizmin kesinlikle reddedeceği şeyler.
Renk ve boya açısından postmodernizm
Modernizm genellikle beyaz, gri, bej diyordu. Nötr. Temiz. Postmodernizm ise “neden?” diye sordu ve cevabını renklerde verdi.
Memphis Grubu’nu biliyor musunuz? 1980’lerde İtalya’da Ettore Sottsass önderliğinde kurulan bu tasarım hareketi, postmodern estetiğin en görünür örneği. Parlak pembeler, elektrik mavisi, geometrik desenler, çarpıcı zıtlıklar. Bunların hepsini bir arada kullanan mobilya ve iç mekân tasarımları ürettiler. Bugün o estetiğin etkisini özellikle “retro” veya “maximalist” olarak pazarlanan iç mekânlarda görüyorsunuz.
Bana göre, müşteriden “farklı bir şey istiyorum ama ne istediğimi bilmiyorum” cümlesi geldiğinde çoğunlukla postmodern bir yönelim söz konusu oluyor. Renk kombinasyonları cesur olmak istiyor ama nasıl bir arada duracağı belirsiz. Açık plan alanlarda boya ve tasarım kararları tam bu noktada kritikleşiyor, çünkü postmodern bir estetik küçük hatalara kapalı bir yaklaşım değil.
Yaygın bir yanılgı var
Maalesef öyle olmuyor. Postmodernizm “düzensizlik” ya da “zevksizlik” değil. Bu en sık yapılan yanlış. Postmodern bir mekân çok bilinçli kararlarla kurulur. Gerilim kasıtlıdır. Eklektizm rastgele değil, seçilerek oluşturulur. Fark şu: Modernizm kuralları koyar ve onlara uymayı talep eder. Postmodernizm kuralları bilir, ama onları bilinçli olarak çiğner. Detaylı keşif ve fiyat teklifi için Ankara boya badana ustası bölümünden bilgi alabilirsiniz.
Bunu uygulamaya koymak isteyenler için şunu belirteyim: Bu felsefenin gerçek anlamda bir mekânda hayat bulması için hem tasarım bilgisi hem de yürütme kalitesi gerekiyor. Salon yenileme sürecinde boya, doku ve renk seçimlerini bir arada düşünmeden sadece “farklı” görünen ama tutarsız bir sonuç elde etmek çok kolay. Filli Boya Momento gibi markaların ilgili serileri bu işte yardımcı oluyor.
Postmodernizmin ne olduğunu anlamak bir yerden başlamak. Onu bir mekâna taşımak ise bambaşka bir iş. O iş bizim işimiz zaten.
