Her kış sezonu başında aynı sahneyle karşılaşırım. Müşterim bacasını yıllar önce bir kez temizletmiş, o günden beri “zaten temizlettim” güveniyle oturuyor. Sonra ya soba verimi düşüyor, ya duman içeri kaçıyor ya da en kötüsü, baca yangını çıkıyor. Ev bacası nasıl temizlenir sorusunun cevabı teknik açıdan basit görünüyor ama işin arkasında bilmediğiniz birkaç önemli nokta var.
Baca neden kirlenir ve bu neden önemlidir?
Odun veya kömür yaktığınızda, dumanla birlikte yükselen partikül ve katranımsı maddeler baca yüzeylerine yapışır. Buna kreozot denir. Kreozot birikimi sadece bacayı tıkamaz; yanıcı bir maddedir. Yeterince birikmişse, bir kıvılcımla tutuşur ve baca duvarı boyunca yanar. Bu, duvar içinde kontrol edemediğiniz bir yangın demektir.
Baca temizliğini ertelemek için en sık duyduğum gerekçe şu: “Her yıl mı temizletmek gerekiyor, abartmayın.” Hayır, abartmıyorum. Kullanım yoğunluğuna ve yaktığınız yakıta göre bu süre değişse de aktif kullanılan bir bacada yılda bir temizlik minimum standarttır.
Kendiniz yapabilir misiniz?
Evet, yapabilirsiniz. Ama bazı ön koşullar var.
Baca temizliğinde kullanılan temel araçlarşunlardır:
- Baca fırçası (baca çapına uygun boyutta)
- Uzatma çubukları
- Koruyucu maske ve gözlük
- Plastik örtü (duman rafı ve çevre için)
- El feneri. Fırçayı baca tepesinden aşağıya iterek veya alttan yukarıya çekerek temizlik yapılır. İkisi de çalışır
- Önemli olan fırça çapının bacaya tam oturması
- Baca tepesine güvenli erişiminiz yoksa bu işe kalkışmayın.
- Kreozot birikimi görsel olarak siyah, parlak ve yoğunsa (katman 3 olarak da bilinir) kendiniz temizlemeye çalışmak yerine profesyonel yardım alın, çünkü bu aşamada kimyasal çözücü gerekebilir.
- Bacada çatlak, ayrışma veya nem izi varsa temizlik öncesi mutlaka yapısal değerlendirme yaptırın.
Doğrusunu istersen, çatıya çıkmayı gerektiren her işte “ben yaparım” demeden önce iki kez düşünün. Düşmeyle biten bir baca temizliği kimsenin işine yaramaz.
Adım adım ev bacası temizliği
İşe başlamadan önce sobanızın tamamen soğuduğundan emin olun. Ardından duman rafını (sobadan bacaya geçiş kapağını) kapatın ve önüne sıkıca plastik örtü gerin. Bu adımı atlayanlar, temizlik sonrasında tüm odayı kül içinde bulur.
Çatıya çıktıktan sonra baca ağzını kontrol edin. Kuş yuvası, dökülen harç parçası, yaprak birikimi gibi engeller varsa önce bunları temizleyin. Baca kapağı varsa açın.
Fırçayı ilk çubukla birlikte baca içine sarkıtın. Her çubuk ekledikçe yavaşça aşağı itin, döndürün, hafifçe ileri geri hareket ettirin. Acele etmeyin; fırça duvarla tam temas kurmalı. Tüm uzunluğu geçtikten sonra aynı hareketi yaparken çekmeye başlayın.
Aşağı indiğinizde sobanın önüne serdiğiniz örtüde dökülen kül ve is birikmiş olacak. Bunu elektrikli süpürgeyle değil, kürek ve fırçayla temizleyin. Elektrikli süpürge ince is parçacıklarını filtreden geçirir ve odaya geri püskürtür.
Tadilat süreci içinde baca işleri
Bunu özellikle vurgulamak istiyorum: Eğer evde herhangi bir Ankara Ev Tadilatı yürütüyorsanız, baca temizliği ve kontrolünü bu süreçle birleştirin. Ev tadilat sırası nasıl olmalı yazısında da anlattığım gibi, bazı işler sıralanmadığında birbirinin üstüne biniyor ve ikisi de yarım kalıyor. Baca tadilatı varsa, boya ve sıva işlerinden önce yapılmalı. Sırasını ters alırsanız, sonradan duman izleri temizlenmiş duvarlara yeniden bulaşıyor.
Bacadan gelen nem de ayrı bir problem. Baca içinde yoğunlaşan su, duvarlara sızabilir ve iç mekanda nem lekeleri oluşturabilir. Evde nem ve ısı yalıtımı yazısında bu konuyu geniş ele aldım; özellikle kış aylarında nem kaynağını bulmadan uygulanan her çözümün geçici kaldığını göreceksiniz.
Profesyonel mi, kendiniz mi?
Bacaya erişimin kolay olduğu, kreozot birikiminin ince ve mat göründüğü, yapısal sorun olmadığı durumlarda kendiniz yapabilirsiniz. Ama şunu net söyleyeyim: baca içini görmeden, dokunmadan, yukarıdan aşağıya fener tutmadan temizliğin yeterli olup olmadığına buradan karar veremem. Her baca farklı. Eskiden tuğlayla örülmüş Ankara’nın eski yapılarındaki bacalarla, prefabrik çelik bacalar aynı değil. Aynı temizlik yöntemi her ikisine uygulanamaz. Profesyonel bir sonuç istiyorsanız boya badana ustası ekibinden destek almak faydalı olabilir.
Tadilat sonrası bacayı ilk kez çalıştırmadan önce, özellikle boya ve tadilat sonrası temizlik sürecini tamamladıktan sonra, baca kontrolünü bir uzmana yaptırmanızı öneririm. O aşamada evde zaten toz, moloz ve kimyasal kalıntı var; bacayı da bu listeye eklemek yerine temiz bir başlangıç yapın.
